Allesbehalve alledaags: een kijk in de partituur van Satyagraha

Vlak na de première van Einstein on the Beach in 1976 vroeg de Nederlandse Opera aan Philip Glass om een nieuwe opera, maar deze keer “graag een echte”. In plaats van synthesizers en houtblazers, moest hij nu aan de slag met volledig orkest en duidelijk omlijnde rollen voor de zangers. Hoe die ‘echte’ Philip Glass-opera dan klinkt? Wel...

(c) Koen Broos

Herhaling herhaling herhaling (cont.)

Philip Glass is een van de belangrijkste gezichten van het minimalisme, al is hij zelf geen fan van die titel. Het principe van het minimalisme? Alles moet eenvoudiger.

Concreet: de muziek van Satyagraha is, in Glass’ eigen woorden, een continue herhaling van korte, elegante melodieën, met microscopisch kleine veranderingen die bijdragen tot een wervelwind van klank. Het is één muzikale stroom, die hoogtepunten of rustpunten vermijdt.

Saai, horen we je denken? Allesbehalve, als je leest wat Glass allemaal in Satyagraha verwerkt...

Influencers

Glass had verschillende influencers voor Satyagraha. Zo haalde hij inspiratie uit zijn studies bij Ravi Shankar in Parijs. In de Indiase muziektraditie zijn alle tonen even belangrijk, en dat is in Satyagraha ook het geval.

Die oosterse invloeden combineert hij met ideeën uit de Romacultuur. De Roma kent een heel speciale mengelmoes aan stijlen, die de basis vormde voor genres als flamenco. De eerste tonen in Satyagraha lijken sterk op flamencomuziek.

(c) Koen Broos

In het Sanskriet

Pittig detail voor de zangers: in Satyagraha kiest Glass voor teksten uit de Bhagavad Gîtâ, een belangrijk geschrift in het hindoeïsme. De zangers zingen dus in het Sanskriet; een erg melodische, ‘zingbare’ taal, maar die ook een bepaalde afstandelijkheid in zich draagt. Doordat je de tekst niet begrijpt, kun je beter focussen op de ritmische en harmonische processen.

Voor of tegen?

Na de première in Rotterdam wist Philip Glass meteen dat de meningen verdeeld waren. Het publiek leek enthousiast; er klonk overal applaus. Maar veel mensen waren boos. Zo zei het hoofd van de Nederlandse Opera - jawel, het operahuis dat de opdracht voor Satyagraha had gegeven - dat dit werk “nooit nog opnieuw zou uitgevoerd worden in Nederland.”

Satyagraha heeft nog steeds hetzelfde effect; sommigen worden er rusteloos van, anderen worden volledig opgeslokt in de stuwende kracht van Glass’ muziek.

Zelf ontdekken tot welk kamp jij hoort? Dat kan! Satyagraha speelt enkel in Gent, en gaat in première op 18 november. Let op: de tickets zijn bijna allemaal de deur uit.

Naar de voorstelling!


Lees ook: