De muziek van Cardillac: durf jij het aan?

Verdi, Puccini, Mozart... Hindemith? Hij was dan misschien geen klinkende naam, maar Paul Hindemith kon een aardig staaltje opera componeren. Zijn typerende stijl, soms lyrisch, dan weer vinnig en dynamisch, doet zo spannend aan, dat je bijna geen verhaal nodig hebt!

Geen Wagner, wel Bach

Cardillac, geschreven in 1924, komt middenin een periode van verandering. Richard Wagner had een halve eeuw eerder de Duitse operatraditie op haar grondvesten doen daveren met zijn radicaal nieuwe ideeën, maar die vindt Hindemith maar niets. Dus doet hij maar alsof Wagner niet bestaat en zoekt zijn inspiratie elders.

Hindemith heeft namelijk een voorliefde voor de barok van 200 jaar eerder. Componisten als Georg Friedrich Händel en Johann Sebastian Bach schreven wetmatige, strakke, bijna wiskundige muziek. Dat is helemaal de stijl die Hindemith zoekt.

Iets verder is ook de Italiaanse romantiek hoorbaar. De aria van Der Kavalier in de eerste akte, en dan vooral zijn vinnige orkestbegeleiding, lijkt wel geplukt uit het Verdiaanse muziekdrama. Ook de aria van Die Dame is een knipoog naar Guiseppe Verdi:

Maar Hindemith heeft niet alleen goed naar zijn voorgangers gekeken. Hij heeft ook zijn eigen stijl ontwikkeld: show, don't tell!

Cardillac in première in Dresden, 1926

Show, don't tell

Het libretto vertelt veel, maar onderschat de partituur niet! De tekst en de muziek verhouden zich namelijk niet één op één: het orkest onthult een aantal details die je niet van de zangers te horen krijgt.

Zo verwacht je bijvoorbeeld een liefdesaria in de eerste akte, tussen Die Dame en Der Kavalier, maar die houden hun lippen stijf opeen. Spits je oren, want dat liefdesduet is er wel degelijk! Vanuit de orkestbak hoor je twee fluitmelodieën die sensueel rond elkaar dartelen en de aandacht stelen:

Wie naar Cardillac komt, moet dus zelf op onderzoek uitgaan in de muziek! Maar de ritmes van Hindemith maken het je er niet makkelijker op... 

Paul Hindemith met dirigent Fritz Busch en pianist Issai Dobrowen tijdens de repetities voor de première van Cardillac in 1926

Ritmes als motoren

De moeilijke ritmes van Hindemith doen denken aan dreunende motoren uit de industrialisatie, de tijd waarin Cardillac geschreven werd. Hindemith is er een absolute koning in:

Omdat hij zoveel varieert met lengtes en ritmische patronen, is het voor ons orkest ook een hele uitdaging om dat ritme te behouden. Een waar huzarenstukje, dat dirigent Dmitri Jurowski in goede banen zal leiden.

Durf jij het aan, Hindemiths muziek ontdekken? Cardillac gaat in première op 3 februari in Antwerpen en verhuist op 21 februari naar Gent!

Naar de voorstelling!


Lees ook: