Emmi & Simon met vereende krachten: hij zegt, zij zegt

Opera-blogger Simon en ballet-blogger Emmi in dialoog over 'Requiem'. Voor het eerst sinds de fusie van Opera en Ballet Vlaanderen, stonden dansers en zangers samen op de bühne in Sidi Larbi Cherkaoui’s 'Requiem'. Zo ook Simon en Emmi. Ideaal dus om hun wederzijdse observaties te delen.

Simon: De dansers houden zich op aan de andere kant van de studio. Er is verstilling en evenwicht in de lucht. De atmosfeer is er een van verbondenheid doch ook introspectief en gefocust. De uit volle borst lachsalvo’s en stemmen die de ruimte vullen, eigen aan het begin van mijn repetities, ontbreken. Mijn nieuwe collega’s stretchen hun benen, niet hun stembanden, en ze doen dat in stilte.  

Emmi: Ik overloop de passen die we vorige keer instudeerden in mijn hoofd, zo geconcentreerd dat ik de aanwezigheid van twee nieuwe mensen niet eens opmerk. Een man en een vrouw zitten bij de barre naast de ingang van de studio. De man draagt een jeans en een t-shirt, de vrouw een bloes en een deftige rok. Ik ga er vanuit dat ze niet hier zijn om te dansen. Ze blijken nieuwsgierig en open, ze begroeten mijn blik met een vriendelijke glimlach.

Simon: Een danseres ontglipt een boertje terwijl ze de studio binnenkomt, beschroomd verontschuldigt ze zich als ze merkt dat er onbekenden bij zijn. Een danser verwisselt van oefenkleren tot en met zijn ondergoed in het midden van de vloer, hij schenkt er geen aandacht aan dat er overal spiegels zijn. Hier is er immers geen plaats om je te verbergen. Het is zo ironisch dat deze mensen zich zo op hun gemak voelen in een ruimte waar je van alle kanten bespied kan worden.

Emmi: In onze job worden we voortdurend geëvalueerd. Heel vaak komen choreografen en repetitoren naar onze ochtendles of repetities om dansers te kiezen voor de komende producties. Dat is dus waarom een nieuw gezicht ons meteen aan het denken zet over wat hij of zij precies komt doen. Maar we komen  heel snel tot de conclusie dat deze twee nieuwkomers ongevaarlijk zijn. Hun houding is erg relaxed, ook de manier waarop ze ons vol bewondering bekijken. Gerustgesteld door deze bevindingen gaan we ongeremd door onze rituelen die elke repetitie voorafgaan. 

Simon: Ik heb soms het gevoel dat ik via een webcam in iemands woonkamer zit te kijken. Alle fysieke acties die we gewoonlijk te privé, te persoonlijk vinden, worden hier uitgevoerd voor ieders oog. Balletpakjes die tussen een bilspleet kropen, worden verwijderd. Bh’s, voor zover danseressen er dragen, worden weer op hun plaats gebracht na een heftige beweging. Blozende gezichten en zwetende lichamen zijn legio, half naakt zijn is bij deze gepermitteerd.

Emmi: Een week nadat de twee solisten arriveerden in de studio, verwelkomen we ook het voltallige koor. We zijn nu al gewoon aan zangers, dus de toenemende melodische lachpartijen lijken ons een natuurlijke evolutie. Wanneer ik uitzoom naar het perspectief van een vlieg, zie ik in onze studio een soort meeting tussen twee clans. Laat ons stellen dat de aanwezigheid van de zangers meer volume creëert dan wij dansers. En terwijl wij dansers er onderling qua lichaamsbouw en kleding quasi hetzelfde uitzien, zie je onder de zangers een brede waaier aan types en stijlen. Een paar mannen doen me aan Hagrid uit Harry Potter denken. Eigenlijk zouden wij dansers best voor het Zweinstein Zwerkbal-team kunnen doorgaan, terwijl het koor eerder de professoren zijn.

Simon: Als buitenstaander is het niet moeilijk om je vragen te stellen bij de seksuele geladenheid die gewoonlijk optreedt wanneer je in zo weinig kleren heel intiem met elkaar omgaat. Maar deze dansers zijn al heel lang voorbij de gevoeligheid voor de lichamen van hun collega’s. Praktische dingen en intensief repeteren laten geen ruimte voor seksuele spanningen, zelfs in die mate dat die spanning kunstmatig weer wordt toegevoegd eens de techniciteit van de choreografie perfect zit.

Emmi: Voor de repetitie luieren we meestal op de vloer aan de zijkanten van de studio, we dollen wat met mekaar en gooien onze benen op de barre om te stretchen. De operazangers daarentegen staan in groepjes met mekaar te praten alsof ze op een cocktailparty zijn. Ze gebruiken heel de ruimte als een grasveld of terras. Dat versterkt mijn gevoel dat de zangers meer volwassen zijn dan wij dansers. Het is zo dat onze gemiddelde leeftijd lager ligt, maar er zit meer achter dan leeftijd. We zijn allemaal professionals toegewijd aan dezelfde perfectie als het op de voorstelling aankomt, maar in de studio zijn de dansers speelser, zeg maar.

Simon: Mijn observaties verleggen de limieten van fatsoen, die zijn hier immers niet van toepassing. Tenminste niet tussen de dansers. Soms wil ik uit een soort respect wegkijken, maar dan zou ik toegeven dat ik me er niet helemaal comfortabel bij voel. En onze nieuwe constellatie zou ik geen goede collega zijn als er plaats was voor zulk ongemak. De dansers zijn vooral bezig met het perfectioneren van beweging en uitdrukking, niet om de choreograaf te plezieren, maar ook om de druk op hun overtrainde spieren te reduceren.

Emmi: Vermits we in onze gebouwen en onze studio repeteren, merk ik dat de zangers zich meer aanpassen dan wij. Ze lijken een evenwicht te zoeken tussen meedoen, observeren en negeren. Als mens zijn ze noch schuw, noch onzeker, wel integendeel. Ze hebben sterke stemmen, zijn gewoon te spreken en gehoord te worden. Toch hebben velen het moeilijk om uit te vinden hoe ze op ons moeten reageren.

Simon: Hun toewijding voor de kunstvorm staat te lezen op hun lichamen. Ze lijken wel uit steen gehouwen, klaar om op een sokkel een beeld in het stadspark te vervangen. Zelfs de vrouwen hebben sixpacks en de verhouding tussen hun gewicht en de kracht die ze hebben, is best intimiderend. Maar het meest indrukwekkend is de manier hoe ze hun lichaam gebruiken om een stroom van naadloos in elkaar overgaande vloeiende bewegingen te brengen, die zowel heftig als breekbaar kunnen zijn.

Emmi: Dagelijks werken we ons in het zweet om beter te worden. Maar het valt me op dat zingen net zo zeer fysieke inspanning vergt dan dansen. Dit wordt heel duidelijk wanneer we dansen temidden van de mensen wiens lichaam zo mooi resoneert met klank. De ervaring is revolutionair. De melodie van Fauré’s Requiem wordt niet zomaar door hun monden geproduceerd, maar net zo goed uit hun borst, maag en ruggengraat. De geluidsgolven lijken door de ruimte te stromen. Het duet dat ik dans voelde nooit eerder zo licht, ik voelde me gedragen door de zang.

Simon: Het harde labeur laat sporen na op de lichamen van de dansers. Wanneer een danseres geen knobbels heeft, dan heeft ze ook niet lang professioneel gedanst. Hun knieën zijn omzwachteld of ingetaped, hun schouders ook. Soms onderbreekt een danser zijn routine om te stretchen en zure spieren te ontlasten. Dit staat zo sterk in contrast met het instinct van de operazanger dat er net om draait om het lichaam te beschermen van druk, belasting en overtraining. Ik heb respect, zelfs bewondering voor hun toewijding. 

Emmi: Zodra ze beginnen te zingen, vult de eerder casual groep de ruimte met iets bovenaards. Hun unieke, hoog getrainde stemmen vullen elkaar aan in transcendente harmonie. Hun stem komt vrij en wordt meegevoerd op de stroom van samenzang. Waarna ze samenvloeien met de muziek die van het orkest komt.  

Simon: Onze observaties kan je wel op meer plaatsen treffen, maar het samenvloeien van al deze elementen maakt dit ballet zo een unieke ervaring. Ons geluid vertolkt zien worden door hun bewegingen heeft iets heel reflecterend. Terwijl ik naar hun bewegingen kijk, krijg ik meer inzicht in het proces waarbij onze muziek het publiek raakt.  

Emmi: Ik denk vaak dat de tekortkoming van dans is dat je de ogen niet kan sluiten en er toch nog van genieten. Nu we samen met de zangers optreden, kan ik mijn ogen sluiten en me door de stemmen van mijn nieuwe collega’s laten meevoeren.

Lees meer